Τεχνητή Νοημοσύνη

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τεχνολογικούς πυλώνες της εποχής μας, που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε γνώση, λαμβάνουμε αποφάσεις και οργανώνουμε την κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα. Η ΤΝ αναφέρεται στην ικανότητα μιας μηχανής να αναπαράγει τις γνωστικές λειτουργίες ενός ανθρώπου, όπως μάθηση, κατανόηση, ανάλυση δεδομένων και προσαρμογή της συμπεριφοράς του βάσει εμπειρίας. Η ΤΝ δεν είναι μία ενιαία τεχνολογία, αλλά ένα ευρύ σύνολο μεθόδων που εκτείνεται από κλασικούς αλγορίθμους έως προηγμένα νευρωνικά δίκτυα και μοντέλα βαθιάς μάθησης.

Η ΤΝ χρησιμοποιείται ήδη με πολλούς τρόπους στην καθημερινή ζωή. Από το φιλτράρισμα ηλεκτρονικών μηνυμάτων, τις μηχανές αναζήτησης και τους εικονικούς βοηθούς, μέχρι τις αυτόματες μεταφράσεις, τα συστήματα πλοήγησης και τις έξυπνες λειτουργίες των κινητών συσκευών, η ΤΝ υποστηρίζει μια σειρά υπηρεσιών που χρησιμοποιούμε καθημερινά.

Παράλληλα, μετασχηματίζει κρίσιμους τομείς της οικονομίας: στην υγεία προσφέρει ακριβέστερες διαγνώσεις, στη βιομηχανία βελτιστοποιεί την παραγωγή και προβλέπει βλάβες, στη γεωργία συνεισφέρει σε πιο βιώσιμες πρακτικές, ενώ στη δημόσια διοίκηση ενισχύει την πρόληψη κινδύνων και τη βελτίωση υπηρεσιών προς τους πολίτες. Η άνοδος της παραγωγικής ΤΝ, η οποία μπορεί να δημιουργεί κείμενο, εικόνες, βίντεο ή κώδικα, ανοίγει νέες δυνατότητες δημιουργικότητας και παραγωγικότητας, λειτουργώντας ως εργαλείο ενίσχυσης και όχι αντικατάστασης της ανθρώπινης κρίσης.

Στον ελληνικό Δημόσιο Τομέα, ήδη η ΤΝ εφαρμόζεται με ουσιαστικό και πρακτικό τρόπο. Μεταξύ άλλων, ο ψηφιακός βοηθός mAigov απλοποιεί την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, η εφαρμογή mAiGreece αναβαθμίζει την εμπειρία των επισκεπτών της χώρας, και το Ελληνικό Κτηματολόγιο αξιοποιεί ΤΝ για την επιτάχυνση του ελέγχου συμβολαιογραφικών πράξεων.

Στην παρούσα φάση, η Ελλάδα υλοποιεί συστηματικά και επικαιροποιεί το εθνικό της σχέδιο για τη μετάβαση στην εποχή της ΤΝ, προσαρμόζοντας τις δράσεις της στις τεχνολογικές εξελίξεις και ενισχύοντας τη διασύνδεση στρατηγικής, υποδομών και εφαρμογών σε όλο το οικοσύστημα.

Περισσότερες πληροφορίες για την Τεχνητή Νοημοσύνη και πώς μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε με ασφαλή και ωφέλιμο τρόπο στην καθημερινότητα μπορείτε να βρείτε στον Πρακτικό Οδηγό “Τεχνητή Νοημοσύνη για Όλους”.

Η ρύθμιση της ΤΝ στην Ευρωπαϊκή Ένωση γίνεται κυρίως μέσα από τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), το πρώτο ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο παγκοσμίως που θέτει δεσμευτικούς κανόνες για την ανάπτυξη και χρήση συστημάτων ΤΝ. Ο Κανονισμός υιοθετεί μια προσέγγιση αξιολόγησης κινδύνου, σύμφωνα με την οποία τα συστήματα ταξινομούνται σε τέσσερα επίπεδα: μη αποδεκτού κινδύνου, υψηλού κινδύνου, περιορισμένου κινδύνου και ελάχιστου κινδύνου, με αντίστοιχες υποχρεώσεις διαφάνειας, ασφάλειας, ποιότητας δεδομένων και ανθρώπινης εποπτείας. Ο Κανονισμός έχει αρχίσει να εφαρμόζεται σταδιακά από το 2025, με τις βασικές ρυθμίσεις να ενεργοποιούνται το 2026 και την πλήρη εφαρμογή του πλαισίου (συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου) να ολοκληρώνεται έως το 2027, σύμφωνα με το επίσημο χρονοδιάγραμμα της ΕΕ.

Η Ελλάδα έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα για την προσαρμογή στο νέο πλαίσιο. Από τις αρχικές φάσεις των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση του AI Act, στηρίζοντας την προσέγγιση αξιολόγησης βάσει κινδύνου. Μετά τη θέση σε ισχύ του Κανονισμού, ορίστηκαν οι Έλληνες εκπρόσωποι στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Board) και στις εξειδικευμένες υποομάδες του. Παράλληλα, συγκροτήθηκε ειδική Ομάδα Εργασίας με αντικείμενο την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας και τον σχεδιασμό του νέου σχήματος διακυβέρνησης της ΤΝ. Η Ομάδα κατέγραψε τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό, αξιολόγησε το ισχύον εθνικό πλαίσιο και διαμόρφωσε προτάσεις για τη θεσμική οργάνωση και την εποπτεία της ΤΝ στη χώρα. Η Ελλάδα ήταν επίσης από τα πρώτα κράτη μέλη που ολοκλήρωσαν και κοινοποίησαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον κατάλογο των αρμόδιων αρχών προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη χρήση συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου, οι οποίες είναι: α) η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), β) η Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ), γ) η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και δ) ο Συνήγορος του Πολίτη.

Περισσότερες πληροφορίες για τις υποχρεώσεις, τα επίπεδα κινδύνου και το χρονοδιάγραμμα του Κανονισμού, μπορείτε να βρείτε στον Οδηγό για τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη [έρχεται σύντομα].

Το ελληνικό οικοσύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης εισέρχεται σε φάση ταχείας ωρίμανσης, αξιοποιώντας νέες υποδομές, ενισχυμένη ερευνητική δραστηριότητα και συντονισμένες θεσμικές παρεμβάσεις που στηρίζουν την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση και την καινοτομία. Με ευθυγράμμιση προς τις ευρωπαϊκές στρατηγικές, η χώρα διαμορφώνει ένα συνεκτικό πλαίσιο ανάπτυξης ΤΝ και ενισχύει τη θέση της ως τεχνολογικός κόμβος.

Κεντρικός πυλώνας είναι ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2026 και θα συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρότερων συστημάτων διεθνώς. Η υπολογιστική του ισχύς θα επιτρέψει την εκπαίδευση προηγμένων μοντέλων, την ανάλυση μεγάλων δεδομένων και την υποστήριξη σύνθετων εφαρμογών, αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά του εθνικού οικοσυστήματος ΤΝ.

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί τον πυρήνα του ελληνικού AI Factory «ΦΑΡΟΣ», που εντάσσεται στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία AI Factories της EuroHPC. Το AI Factory «ΦΑΡΟΣ» έχει ενεργοποιήσει το εθνικό οικοσύστημα καινοτομίας, με το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ), το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), το Ερευνητικό Κέντρο «ΑΘΗΝΑ» και πολλοί ακόμα ακαδημαϊκοί και ερευνητικοί φορείς να συμμετέχουν στην προσπάθεια. Μέσω της ΦΑΡΟΣ Α.Ε. (συμμετοχή Υπερταμείου και Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης), το εργοστάσιο αποκτά πιο ευέλικτη και αποτελεσματική λειτουργία, με στόχο τη σύνδεση της έρευνας με την αγορά και την υποστήριξη επιχειρήσεων και ερευνητών στην ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ, με έμφαση στους τομείς της Υγείας, της Ελληνικής Γλώσσας και το Πολιτισμού, καθώς και της Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο προωθείται η επόμενη φάση αυτών των υποδομών, με τη δημιουργία AI Gigafactories, που θα ενισχύσουν περαιτέρω την υπολογιστική ισχύ και την ανάπτυξη προηγμένων μοντέλων. Η στρατηγική περιλαμβάνει επίσης την ανάπτυξη δεύτερου υπερυπολογιστή στη Δυτική Μακεδονία, με έμφαση σε εφαρμογές στους τομείς της ενέργειας και της αγροδιατροφής, σε συνέργεια με τις υφιστάμενες εθνικές υποδομές.

Πέρα από την Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων, κεντρικό ρόλο στο οικοσύστημα ΤΝ διαδραματίζουν η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και η Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, που υποστηρίζουν την ανάπτυξη υποδομών, τη διαχείριση δεδομένων και τον συντονισμό των σχετικών πρωτοβουλιών. Παράλληλα, το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs) ενισχύει την υιοθέτηση λύσεων ΤΝ από επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, παρέχοντας υπηρεσίες δοκιμών, κατάρτισης και δικτύωσης.