Προσβασιμότητα και ασφάλεια δεδομένων
H υπεύθυνη χρήση της ΤΝ απαιτεί την εξέταση κρίσιμων ζητημάτων που αφορούν την προστασία του χρήστη. H ενότητα αυτή εστιάζει στην ασφάλεια ευάλωτων ομάδων, όπως οι ανήλικοι και τα άτομα με αναπηρία, καθώς και στη θεμελιώδη ανάγκη για προστασία των προσωπικών δεδομένων και της εμπιστευτικότητας.
Προστασία παιδιών και ανηλίκων
Η αλληλεπίδραση ανηλίκων με ΜΓΜ ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Η ανεξέλεγκτη πρόσβαση δύναται να εκθέσει τους ανηλίκους σε ακατάλληλο περιεχόμενο, παραπληροφόρηση ή χειραγώγηση, καθώς τα συστήματα αυτά δεν έχουν σχεδιαστεί για να αναγνωρίζουν την ευαλωτότητα των παιδιών. Η θέση της Ελληνικής Πολιτείας, εναρμονισμένη με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, είναι ότι οι ανήλικοι αποτελούν ευάλωτη ομάδα και η προστασία τους συνιστά υψίστη προτεραιότητα.
Όρια Ηλικίας
Κάτω των 13 ετών: Οι περισσότερες δημόσιες πλατφόρμες ΜΓΜ απαγορεύουν ρητά τη χρήση από άτομα κάτω των 13 ετών
13-18 ετών: Απαιτείται αποδεδειγμένη γονική συναίνεση
Επισημαίνεται ότι ακόμη και οι ειδικές «μαθητικές εκδόσεις» (13-18 ετών) με ενισχυμένα φίλτρα ασφαλείας, δεν εξαλείφουν τους κινδύνους και δεν αντικαθιστούν την κρίσιμη γονική εμπλοκή.
Ευθύνη Γονέων/Κηδεμόνων
- Η γονική εποπτεία είναι επιτακτική και η χρήση από παιδιά κάτω των 13 ετών πρέπει να αποτρέπεται.
- Για εφήβους (13-18 ετών), η χρήση πρέπει να γίνεται κατόπιν ενεργής συζήτησης,
- αξιοποίησης των διαθέσιμων εργαλείων γονικού ελέγχου και σαφούς καθοδήγησης.
- Οι γονείς είναι σημαντικό να εκπαιδεύουν τους ανηλίκους για τους συγκεκριμένους κινδύνους, όπως οι «ψευδαισθήσεις», η μεροληψία, η κοινοποίηση προσωπικών δεδομένων και ο κίνδυνος έκθεσης σε ακατάλληλες αλληλεπιδράσεις.
Προσβασιμότητα και ισότιμη χρήση για άτομα με αναπηρία
Τα συστήματα ΤΝ έχουν σημαντικές δυνατότητες να ενισχύσουν την ψηφιακή προσβασιμότητα και την ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία. Ωστόσο, η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης ώστε να διασφαλίσει την καθολική και ισότιμη χρήση. Πολλές από τις τρέχουσες διεπαφές των συστημάτων ΜΓΜ δεν είναι ακόμη βελτιστοποιημένες για τεχνολογίες υποβοήθησης ή ενδέχεται να παράγουν απαντήσεις σε μορφές που δεν είναι καθολικά προσβάσιμες (π.χ. απαντήσεις σε μορφή πινάκων).
Θετικές Εξελίξεις
Παρά τις προκλήσεις, ήδη παρατηρούνται παραδείγματα όπου η ΤΝ λειτουργεί ως ψηφιακός βοηθός. Σύγχρονες κινητές συσκευές ενσωματώνουν λειτουργίες ΤΝ για την χρήση ΜΓΜ από άτομα με οπτική αναπηρία και την υποστήριξη εναλλακτικών μορφών επικοινωνίας.
Ασφάλεια δεδομένων και εμπιστευτικότητα
Η χρήση δημοσίως διαθέσιμων ΜΓΜ εγείρει σημαντικά ζητήματα προστασίας δεδομένων και εμπιστευτικότητας. Οι πληροφορίες που εισάγονται σε ένα ΜΓΜ ενδέχεται να γίνουν προσβάσιμες σε τρίτους και η εισαγωγή ευαίσθητων ή προσωπικών πληροφοριών σε δημόσιες πλατφόρμες ΜΓΜ ενέχει σημαντικούς κινδύνους:
Κίνδυνοι
Διαρροή δεδομένων: Πληροφορίες που εισάγονται σε ένα ΜΓΜ ενδέχεται να γίνουν προσβάσιμες σε τρίτους μέσω τεχνικών ελλείψεων ασφαλείας ή μέσω της ενσωμάτωσής τους στα δεδομένα εκπαίδευσης των ΜΓΜ. Επιπλέον, οι συνομιλίες ενδέχεται να αποθηκεύονται και να χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση ή την περαιτέρω εκπαίδευση των ΜΓΜ, σύμφωνα με τους όρους χρήσης του εκάστοτε παρόχου.
Μη συμμόρφωση με κανονισμούς: Οι προτροπές και τα δεδομένα που εισάγονται σε εμπορικά ΜΓΜ συνήθως υφίστανται επεξεργασία σε υποδομές τρίτων παρόχων, συχνά εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Απώλεια ελέγχου: Μόλις τα δεδομένα μεταφερθούν στην υπολογιστική υποδομή τρίτου, ο έλεγχος επί αυτών περιορίζεται σημαντικά.
Μεταξύ άλλων, συνιστάται η τήρηση των ακόλουθων κανόνων προστασίας:
Κανόνες Προστασίας
- Αποφυγή εισαγωγής ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως είναι οι Αριθμοί Φορολογικού Μητρώου (ΑΦΜ), αριθμοί ταυτότητας, διευθύνσεις κατοικίας, τηλεφωνικοί αριθμοί, ιατρικά δεδομένα, χρηματοοικονομικές πληροφορίες ή οποιαδήποτε άλλη πληροφορία μπορεί να ταυτοποιήσει ή να θέσει σε κίνδυνο ένα άτομο.
- Προσεκτική ανάγνωση των όρων χρήσης και της πολιτικής απορρήτου του εκάστοτε ΜΓΜ. Ορισμένες πλατφόρμες προσφέρουν ρυθμίσεις που επιτρέπουν τον περιορισμό της αποθήκευσης ή της χρήσης των δεδομένων για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
- Χρήση της δυνατότητας προσωρινής συνομιλίας («temporary chat»), όπου προσφέρεται. Σε αυτή τη λειτουργία πολλών ΜΓΜ, οι συζητήσεις δεν αποθηκεύονται στο ιστορικό και δεν χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση του ΜΓΜ.
- Ανωνυμοποίηση δεδομένων όταν είναι εφικτό. Αντικατάσταση πραγματικών ονομάτων, τοποθεσιών ή άλλων αναγνωριστικών στοιχείων με γενικές ή πλασματικές αναφορές.
- Επιλογή εγκεκριμένων εργαλείων και συστημάτων, ιδίως στο πλαίσιο επαγγελματικής ή δημόσιας χρήσης. Οι οργανισμοί θα πρέπει να αξιολογούν προσεκτικά τη συμμόρφωση των ΜΓΜ με τους κανονισμούς προστασίας δεδομένων πριν από την υιοθέτησή τους.
Η συνειδητοποίηση αυτών των περιορισμών και η εφαρμογή των προτεινόμενων πρακτικών διασφαλίζουν ότι η χρήση των ΜΓΜ παραμένει ασφαλής, υπεύθυνη και σύμφωνη με τις αρχές της ηθικής χρήσης της ΤΝ, που διατρέχουν τον παρόντα οδηγό.